Aitatxi, amatxi, amona eta 'yayo'

Ziurrenera, batek baino gehiagok pentsatuko du gaur hemen esplikatuko dudana ez dela bertze munduko deus, baina niri halako ilusioa pizten dit kontuak. Gure gurasoen gurasoei deitzeko moduaz ari naiz.

Izan ere, duela 40 urte-edo ikastolan hasi ginenok gure aita-amen aita-amei euskaraz 'aiton-amona' erran behar zitzaiela ikasi genuen. Kito. Aiton-amona. Euskara batua. Zuzena. Ona.

Geroago, ETB ikusten, ikasi genuen Bizkaian-eta 'aitita' eta 'amama' erraten zietela, beren aldaera fonologiko guztiekin. Eta pixka bat gehiago kostatu zitzaigun jakitea euskara nafarretan bazirela bertze aldaera batzuk, eta horien artean zabalduena 'aitatxi-amatxi' zela. Eta gaurkoan, poztasunez erraten ahal dugu gutxika-gutxika gero eta gehiagotan entzuten ditugula gure haurrak aiton-amonei 'aitatxi' eta 'amatxi' erraten.

Euskarak galdutako lurralde hauetan, inork bultzatu gabe birsortu zaizkigu 'aitatxi' eta 'amatxi'. Baina 'aitona' eta 'amona' baztertu gabe. Izan ere, ez dira gutxi 'aitatxi-amatxi' eta 'aiton-amona' biak ala biak erabiltzen dituztenak aitaren eta amaren gurasoak ezberdintzeko. Gure etxean, adibidez, nire gurasoak 'amatxi' eta 'aitatxi' dira; eta amaren gurasoak, 'amona' eta 'yayo'. Ez ote da ederra.

Nork jagoten ditu jagoleak?

Euskaltzaindia dugu euskararen inguruko arauak ezartzeko erakundea. Eginkizun hori aitortua diote instituzioek, bai eta euskaldun gehien-gehienek ere. Eta kontuan izanik bi euskaldun dauden tokian hiru iritzi ezberdin daudela, batez ere hizkuntzaren inguruko kontuetan, nire ustez, hagitz egiteko zaila du Euskaltzaindiak eta, horregatik, ez dut gustuko hari egurra ematea.

Baina badira enbor batzuk bai ala bai moztu behar direnak. Konparazio batera, Euskara ibiltaria izeneko erakusketa zabaldu zuen Euskaltzaindiak aurrekoan Bilbon, eta aurkezpen ekitaldia iragartzeko kartelean bi akats egin zituzten.

Doktorego tesi baterako emanen luke batzuek daukaten ezintasunak, euskarazko testua duen kartel perfektu bat egitea eragozten dienak. Baina ezintasun hori Euskaltzaindiak berak izatea, edo haren izenean kartel bate egiten duen norbaitek izatea! Eskandaluzkoa da.

Aipaturiko kartel horretan, Euskaltzaindiak berak ezarritako 35. eta 37. arauak urratu zituen Euskaltzaindiak. Orduak eta datak euskaraz nola adierazi behar diren zehazten dute arau horiek.

Kartelean horrela agertzen da idatzirik:

2016ko MAIATZAK 3an 19:00ean

Eta Euskaltzaindiaren arauen arabera, horrela agertu beharko litzateke idatzirik:

2016ko MAIATZAREN 3an, 19:00etan

Nik dakidala kartela ez zuten zuzendu. Akats bikoitza, beraz.